Zakup elektrycznej ciężarówki oznacza dla przewoźnika nie tylko znacznie większy wydatek niż w przypadku diesla. Trudno również przewidzieć, ile taki pojazd będzie wart po kilku latach, jak szybko zmieni się technologia baterii oraz czy zaplanowana infrastruktura ładowania nadal będzie odpowiadała potrzebom firmy. Amerykański program ZET SCALE próbuje rozwiązać te problemy inaczej niż poprzez zwykłą dopłatę do zakupu. Łączy zapotrzebowanie dużych załadowców i przewoźników, aby uzyskać lepsze warunki od producentów. Pojazdy kupuje ZET Financial, a następnie udostępnia je operatorom w leasingu, przejmując ryzyko związane z ich wartością rezydualną.

Pierwszy etap obejmuje 2500 bateryjnych ciężarówek klasy 8. Tesla została wskazana jako główny dostawca, ale przewoźnicy będą mogli wybierać również pojazdy Kenworth, Volvo i RIDE, jeżeli lepiej odpowiadają ich trasom i profilowi pracy. Organizatorzy chcą docelowo zwiększyć program do co najmniej 10 tys. pojazdów. Program ZET SCALE, prowadzony wspólnie przez Catalyst Mobility i Smart Freight Centre, ma przyspieszyć elektryfikację ciężkiego transportu drogowego poprzez połączenie siły zakupowej wielu firm. Wśród założycielskich załadowców są m.in. Microsoft i PepsiCo. Pierwszy etap obejmuje 2500 elektrycznych ciężarówek Class 8, a docelowo koalicja chce zwiększyć skalę programu do co najmniej 10 tys. pojazdów. Organizatorzy określają pierwszą transzę jako największe dotychczas pojedyncze zamówienie na elektryczne ciężarówki tej klasy w Stanach Zjednoczonych.

Najważniejszym elementem projektu jest jednak sposób organizacji zakupu. Zamiast pozostawiać każdemu przewoźnikowi indywidualne negocjacje z producentem, ZET SCALE agreguje zapotrzebowanie wielu uczestników rynku. Dzięki większemu wolumenowi producenci mogli przedstawić bardziej konkurencyjne warunki w ramach wspólnego postępowania ofertowego. Według organizatorów właśnie skala zamówienia ma poprawić ekonomikę przejścia na napęd elektryczny.

W pierwszym przetargu oceniano m.in. cenę, zasięg, możliwości ładowania i zdolności produkcyjne producentów. Tesla została wybrana jako główny dostawca dla początkowej puli 2500 pojazdów. Nie oznacza to jednak, że wszystkie ciężarówki będą modelami Tesla Semi. W programie uczestniczą również Kenworth, RIDE i Volvo, wskazane jako alternatywni producenci, z których przewoźnicy będą mogli korzystać w zależności od własnych potrzeb operacyjnych. Organizatorzy nie podali podziału zamówienia pomiędzy poszczególne marki. Istotną rolę odgrywa także sposób finansowania. Zamówienie na pierwsze 2500 ciężarówek składa ZET Financial, strategiczny partner programu. Następnie pojazdy mają być udostępniane flotom w formule leasingu opartego na wartości rynkowej pojazdu.

Konstrukcja określana jako ZET Lease ma ograniczyć jedną z istotnych barier elektryfikacji ciężkiego transportu – ryzyko wartości rezydualnej. Przewoźnik korzystający z elektrycznej ciężarówki nie musi w takim modelu samodzielnie brać na siebie pełnego ryzyka dotyczącego tego, ile pojazd będzie wart po kilku latach eksploatacji. To szczególnie istotne w przypadku technologii, dla której rynek pojazdów używanych dopiero się tworzy, a tempo rozwoju baterii, infrastruktury ładowania i kolejnych generacji ciężarówek utrudnia przewidywanie przyszłej wartości sprzętu.

ZET Financial ma również analizować rzeczywiste koszty eksploatacji dla poszczególnych flot. Ocena ma uwzględniać m.in. finansowanie, koszty energii w porównaniu z olejem napędowym, serwis, profil pracy pojazdu oraz rzeczywiste parametry operacyjne konkretnego przewoźnika. Firma ma także wspierać operatorów przy planowaniu infrastruktury ładowania. Pierwsze pojazdy mają zostać skoncentrowane w regionach o dużym natężeniu transportu, gdzie możliwe jest osiągnięcie wysokiego wykorzystania zarówno ciężarówek, jak i infrastruktury ładowania. Program wskazuje dziesięć głównych obszarów: południową Kalifornię z Los Angeles, Stockton, Bakersfield, Seattle i Tacoma, Houston, Dallas, San Antonio, Chicago, Atlantę oraz rejon północnego New Jersey, Newarku i Nowego Jorku.

Taki model może być interesujący również z europejskiej perspektywy. Jedną z głównych barier przy zakupie elektrycznej ciężarówki pozostaje bowiem nie tylko jej cena, ale również niepewność dotycząca kosztów całego okresu użytkowania, infrastruktury ładowania i późniejszej wartości pojazdu. ZET SCALE próbuje rozłożyć te ryzyka pomiędzy kilka stron rynku. Załadowcy zapewniają sygnał popytowy, przewoźnicy wykorzystują pojazdy w operacjach, producenci otrzymują duże zamówienie, a podmiot finansujący przejmuje część ryzyka związanego z aktywem.

Dla mniejszych i średnich przewoźników właśnie taki mechanizm może być ważniejszy niż kolejna premia zakupowa. Zamiast oczekiwać, że pojedyncza firma transportowa samodzielnie sfinansuje droższy pojazd i weźmie na siebie niepewność związaną z nową technologią, duzi załadowcy wykorzystują swoją skalę, aby stworzyć wspólny rynek dla przewoźników i producentów. Jeżeli program zostanie rozwinięty do zapowiadanych ponad 10 tys. ciężarówek, ZET SCALE będzie jednocześnie testem tego, czy wspólne zakupy i leasing mogą stać się jednym ze sposobów przechodzenia ciężkiego transportu drogowego na napędy zeroemisyjne bez przerzucania całego kosztu i ryzyka na pojedynczego przewoźnika.

Źródło: ZET Financial